Opublikowano 16 października 2010.
Udostępnij artykuł na Facebooku
Dzisiejszy obraz Łodzi jest wypadkową licznych zdarzeń, które miały miejsce w jej historii. Aby nie zamazać sobie obrazu współczesności błędną wiedzą o latach miniony, zajrzymy do muzeów. Dziś zapraszamy do Muzeum Tradycji Niepodległościowych.
Zapewne nazwa tego muzeum nic nikomu nie mówi. Bo po co interesować się tym, co w Łodzi jest? Pewnie jeśli dodam, że muzeum to znajduje się na Radogoszczu, to także nic nikomu nie powie. Dlaczego jestem tego prawie taka pewna? Bo jest to najprawdopodobniej najrzadziej odwiedzane muzeum przez łodzian.
— Najwięcej zwiedzających jest z zagranicy. Ale po wakacjach przyjeżdżają do nas wycieczki szkolne — mówi ochroniarz muzeum. — Nie wiem z czego to wynika? Przecież za jego murami kryje się historia jakich mało!
Pod koniec 1939 roku w dawnej fabryce Samuela Abbego utworzono obóz, który w wielu kwestiach przypominał obóz koncentracyjny. Pomysł jego założenia był oczywiście Niemców, którzy pragnęli podporządkować sobie nasze społeczeństwo. Artur Greiber, namiestnik „Kraju Warty” stwierdza: „My Niemcy przybyliśmy tutaj jako panowie, a Polacy mają być naszymi sługami”. To cytat, który wisi na jednej ze ścian muzeum i który pokazuje głupie rozumowanie istnienia nadczłowieka. Osoby osadzone tam pracowały niewolniczo ponad swoje siły. W zamian za swoje poświęcenie otrzymywały minimalne racje żywnościowe lub głodowe oraz brak opieki lekarskiej. Ludzie poświęcali
tam nie tylko swoje siły, ale również własne zdrowie i ciała, na których eksperymentowali niemieccy lekarze. Osadzonych w okresie istnienia obozu było ok. 40 000. Należy jednak nadmienić, że około 20 000 ludzi zamordowano. Egzekucje dokonywane były w lesie „Okręglik” lub w lesie lućmierskim.
Ludzi karano za różnorakie przewinienia. Czasem wystarczył zły humor wartownika a czasem próba ucieczki. Winowajców karano najczęściej na tzw. „warsztacie”. Była to drewniana skrzynia napełniona kamieniami. Więźnia kładziono na skrzyni i unieruchamiano metalowymi poprzeczkami na wysokości barków oraz pod kolanami. W takiej pozycji człowiek był bity. Według mnie — katowany.
„Ubrań więziennych nie było, przebywaliśmy wszyscy w swoich ubraniach. Oznaczano tylko więźniów, którzy mieli iść na śmierć literą „B” na boku spodni, na piersiach kolorem żółtym…” — te słowa wypowiedział Władysław Zamachowicz, który był więziony w drugiej połowie 1942 roku. Załoga na Radogoszczu liczyła prawie 70 wachmanów. Byli oni wyposażeni w broń, pejcze oraz drewniane pałki. Cechowała ich brutalność i brak skrupułów wobec drugiego człowieka. Potwierdzają to wspomnienia byłych więźniów, które dotyczyły głównie komendanta Waltera Pelzhausena. Ale innymi oprawcami, którzy dorównywali brutalnością komendantowi byli: Józef Heinrich, zwany przez więźniów „krwawym Józiem” oraz Bruno Mathaus vel Matuszewski, znany jako „doktor” lub „Mateusz”.
W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku, czyli w przeddzień wyzwolenia Łodzi, niemieccy okupanci postanowili przed opuszczeniem obozu podpalić go wraz z osadzonymi.
Więźniowie ginęli w płomieniach. Tych, którym udało się wyskoczyć przez okna, dobijano. Tegoż dnia zginęło prawie 2000 osób. Trzeba jednak dodać, że kilku osobom udało się przeżyć. Zaś zamordowanych pochowano na cmentarzu św. Rocha przy ulicy Zgierskiej 141. By uczcić tych, którzy zginęli i upamiętnić to, co już nie powinno się zdarzyć, stworzono muzeum, w którym znajduje się galeria zdjęć z tamtych czasów. Prócz tego znajdziemy tam również wiele sprzętu militarnego, zaczynając od bomb i karabinów, a kończąc na odznakach i mundurach wojskowych. Pozostałością po więźniach są ich legitymacje, zdjęcia, prywatne listy, zniszczone ubrania, guziki, pieniądze…
Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli. We wtorki i czwartki od 10 do 18, środy
i piątki od 9 do 16, soboty i niedziele od 10 do 15. Od niedawna zniesiono opłaty za wejście. Płacimy wyłącznie wtedy, kiedy chcemy wynająć przewodnika. Koszt takiej usługi wynosi 30 złotych.
9 września 1961 roku został odsłonięty obelisk autorstwa architekta Tadeusza Łodziany. „Natomiast kraty bramy prowadzącej do mauzoleum zaprojektował artysta plastyk Roman Modzelewski, płaskorzeźby — Antoni Biłas, a metaloplastykę — Wacław Wołosewicz”.
Uważam, że każdy powinien odwiedzić to miejsce. Nawet, jeśli wydaje się komuś, że jest to miejsce przerażające, to powinniśmy odwiedzić je chociaż raz, by uczcić pamięć tych, którzy zginęli. Tych, którzy w normalnych warunkach powinni żyć. Muzeum to pokazuje nie poświęcenie ludzi dla kogoś lub czegoś, ale zwyczajną walkę o życie, przetrwanie. Marian Piecha w 1961 roku pisze wiersz, który tytułuje „Radogoszcz”. Pisze: My wewnątrz Was — Was ocalamy”. Poeta zwraca słusznie uwagę na to, że pamięć o zamordowanych może przetrwać tylko dzięki naszej pielęgnacji. Może przetrwać, jeśli zagnieździ się w nas samych.
Jeżeli kogoś nie zmobilizowałam do zwiedzenia i poznania historii tego miejsca, czyli po części również Łodzi, to poległam. Jednak przykucie Waszej uwagi tym artykułem uważam za kropelkę sukcesu.
Autor: Sonia D.
Korekta: Magdalena Wójcik
