Po włączeniu Łodzi do III Rzeszy, naziści postawili usunąć z miasta polskie symbole patriotyczne i religijne. Jednak nawet po wielu latach walk, gdy w Polsce rodziła się niepodległość, represjom nie było końca. W 1939 r. Niemcy zniszczyli pomnik Tadeusza Kościuszki. W tym samym roku podpalono Synagogę Wielką zwaną „postępową”, a rok później ją zburzono. Dziś przybliżymy jej historię.

Nieistniejąca już synagoga znajdowała się na placu przy zbiegu ul. Zielonej i al. Kościuszki. Budowa synagogi trwała trzy lata (1875-1878) i była finansowana przez bogatych kupców i przemysłowców wyznania mojżeszowego. Projekt budynku nakreślił Adolf Wolff ze Stuttgartu. Kierownictwo budowy i nadzór nad jej przebiegiem sprawował ówczesny architekt miasta Hilary Majewski.

Synagoga ta była jednym z największych obiektów kultu wyznawców judaizmu na tym obszarze. Projekt opierał się na konstrukcji trójnawowej bazyliki z transeptem i ryzalitami w części frontowej. Siedem kopuł wieńczących budowlę ozdobione były złotymi pasami. Elewacje były urozmaicone przez wąskie przypory, arkadowe fryzy i półkoliście zamknięte otwory okienne, a wieńczyły je profilowane gzymsy. Okazałe wnętrze miało charakter orientalny. Ściany i sklepienia pokrywały barwne polichromiami i mozaikami.

Wspomniana na początku artykułu „postępowość” synagogi wynikała z faktu, iż nie uczęszczali do niej Żydzi ortodoksyjni, a częściej gromadziła się tu żydowska burżuazja i inteligencja, Żydzi zasymilowani i fabrykanci. Kazania wygłaszano nie po hebrajsku, a po polsku. Co ciekawe, aby wejść do synagogi, konieczne było okazanie specjalnej karty wstępu.

Warto wspomnieć, że w synagodze mieściła się największa szkoła talmudyczna w Łodzi.

Dziś po synagodze postępowej pozostały tylko archiwalne zdjęcia oraz trójwymiarowy model synagogi autorstwa Karola Szczepańskiego (MakoLab) (dostępny TUTAJ). Obecnie w miejscu byłej Synagogi znajduje się postój taksówek oraz mały kryty targ z napisem „Per aspera ad astra”.

Autor: Szymon Drab

Źródło: www.synagogi.lodz.pl

J. Podolska, Złota księga. Łódź, Galaktyka, Łódź 2010.

Udostępnij artykuł na Facebooku

Pałac Heinzla położony przy ul. Piotrkowskiej 104 od dziesięcioleci służy łódzkim urzędnikom. Swoje siedziby mają tutaj władze miasta i województwa, a swoje biura mają zarówno prezydent Łodzi, jak wojewoda.

Fot. AK

Pałac był pierwszą z trzech siedzib Juliusza Heinzla, łódzkiego fabrykanta, który swoją karierę zaczynał w tkalni Scheiblera. Jednak po założeniu własnego warsztatu w przeciągu kilku lat przeobraził go w największy na terenie Królestwa Polskiego zakład produkujący wyroby wełniane i półwełniane. Fabryka stała pomiędzy ulicami Piotrkowską i Sienkiewicza. W 1880 r. Juliusz Heinzel postanowił postawić reprezentacyjny dom w pobliżu fabryki.

Budowa pałacu wzniesionego według projektu Hilarego Majewskiego zakończyła się w 1882 r., czyli 130 lat temu. Jego budowniczym był sprowadzony z Wrocławia, przyszły zięć, Otto Gehlig. Pałac nawiązuje wyglądem do architektury włoskich pałaców miejskich, wykorzystuje jednak różne style: neobarokowe i neorenesansowe. Centralna część gmachu, będąca jej główną częścią składa się z trzech kondygnacji. Obok znajdowały się niższe skrzydła boczne i dwa pawilony, zakończone 65 wieżami, które tworzyły z pałacem architektoniczną całość. Były odgrodzone pięknymi, ozdobnymi żelaznymi kratami. Z biegiem lat miejsce bram zajęły wbudowane fragmenty gmachu. Modyfikacjom i przebudowom uległy szczególnie skrzydła boczne które zupełnie zmieniły wygląd rezydencji.  Jednak elewacja zachowała pierwotny bogaty wystrój architektoniczny.

Na samym szczycie  centralnego budynku umieszczono rzeźbiarską kompozycję figuralną, przedstawiającą alegorię: wolności, przemysłu i handlu. Pierwsze piętro fasady zdobią umieszczone symetrycznie wykusze ozdobione tralkową balustradą. Nieco niżej gzymsu kordonowego biegnie fryz z płycinami w formie kartuszy zawierający  emblematy przemysłu i handlu.

Codziennie, od 29 lipca 1998 r., w samo południe na balkonie pałacu pojawia się trębacz, który wykonuje hejnał Łodzi – „Prząśniczkę” Stanisława Moniuszki. W 1999 r. tuż przy głównej bramie, odsłonięto pomnik o wdzięcznej nazwie: Ławeczka Tuwima, poety urodzonego w Łodzi.

Autor: Szymon Drab

Bibliografia:

J. Podolska, Złota księga. Łódź, Galaktyka, Łódź 2010.

Udostępnij artykuł na Facebooku

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

W dzisiejszym ABC przedstawimy historię najstarszego łódzkiego teatru, a mianowicie Teatru Jaracza, znanego wcześniej jako Teatr Polski.

Historia Teatru Jaracza sięga 1888 roku. Wówczas przy ulicy Piotrkowskiej 67, gdzie obecnie mieści się kino Polonia, swoją działalność rozpoczęła stała scena polska. Gdyby nie pożar, który zniszczył budynek, prawdopodobnie teatr przy Jaracza nigdy by nie powstał. Wraz z budynkiem doszczętnie spłonęła nieubezpieczona garderoba będąca prywatną własnością aktorów oraz dyrektora Zelwerowicza. Garderobę udało się jednak odtworzyć dzięki pomocy mieszkańców. Zaś problem odbudowy sceny był tak duży, że aktorzy zostali bez jakiejkolwiek siedziby. Na potrzeby teatru przystosowano pomieszczenia magazynowe Towarzystwa Transportowego „Nadieżda”, mieszczącego się przy ulicy Cegielnianej 63 (obecna ul. Jaracza). Po 140 dniach prac remontowych powstał nowy teatr zwany Polskim z widownią na 836 miejsc.
W październiku 1990 roku placówka oficjalnie zainaugurowała swoją działalność spektaklem „Klątwa”. Po dwóch latach działalności teatr Zelwerowicza ponownie stanął w płomieniach. Towarzystwo Kredytowe odmówiło przyznania pieniędzy na odbudowę placówki, co zmusiło Towarzystwo Teatralne do zawarcia porozumienia z łódzkimi inżynierami. Ci natomiast wykupili działkę przy ulicy Cegielnianej za ponad 80 tysięcy rubli. W 1917 roku budynek został odnowiony według projektu Dawida Landego oraz Gustawa Landau Gutentegera. Koszt remontu oszacowano na 40 tysięcy rubli. W czasie okupacji placówkę zajęli aktorzy niemieccy.

Po roku 1949, aż do chwili obecnej, siedzibę ma tu ceniony za swój poziom sceniczny Teatr im. Stefana Jaracza.

Autor: Paweł Strzałka

Źródło: Kędzierski Dariusz, Ulice Łodzi, Dom Wydawniczy Księży Młyn Łódź 2009

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Udostępnij artykuł na Facebooku

Ostatnio jednym z głównych tematów poruszających łodzian są plany architekta miasta Marka Janiaka. Zaproponował on przesunięcie pomnika Tadeusza Kościuszki w kierunku ul. Nowomiejskiej, co ma skutkować powstaniem reprezentacyjnej, wielkomiejskiej przestrzeni przyjaznej łodzianom. Nowy pomysł związany z jednoczesnym odrestaurowaniem ul. Piotrkowskiej. Dlaczego pomysł ten poruszył tylko łodzian? Czas na krótką historię Kościuszki na cokole.

Fot. AK

Nie jest tajemnicą, że Pomnik Tadeusza Kościuszki, polskiego bohatera narodowego, Naczelnika Sił Zbrojnych w powstaniu 1794r. i uczestnika wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, jest jednym z najważniejszych symboli Łodzi. Mimo, że Kościuszko w żaden sposób nie był związany z naszym miastem, to w stulecie jego śmierci, 15 października 1917r. łodzianie najwspanialej uczcili jego pamięć. Uchwałą Rady Miejskiej nazwano jego imieniem równoległą do ul. Piotrkowskiej ul. Spacerową, a także podjęto decyzję o budowie pomnika w samym sercu miasta.

Realizacja projektu przeciągała się jednak z roku na rok. Dopiero w 1925 r. po rozpisaniu drugiego konkursu wyłoniono zwycięzcę, rzeźbiarza Mieczysława Lubelskiego. Budowę rozpoczęto rok później, by w grudniu 1930 r. oddać go ku uciesze mieszkańców Łodzi. Niestety, 11 listopada 1939r., w Święto Niepodległości Polski, naziści zniszczyli ten jeden z symboli polskiego patriotyzmu. Pomnik Tadeusza Kościuszki wrócił na swoje miejsce w 1960r. Odtworzył go sam twórca przy pomocy Elwiry i Jerzego Mazurczyków oraz Antoniego Biłasa.

Tadeusz Kościuszko stoi na ponad ośmiometrowym cokole. U boku ma szablę, a obok niego leży zbroja. Jedną ręką trzyma rulon Uniwersału Połanieckiego, drugą dotyka małe drzewko dębu, będące symbolem wolności.

Dolna część pomnika, do której przymocowane są cztery płaskorzeźby prezentuje cztery sceny z życia Kościuszki: Przysięgę Naczelnika, Uniwersał Połaniecki, Kościuszkę i Washingtona oraz Kościuszkę i Bartosza Głowackiego.

Dziś trudno wyobrazić sobie plac Wolności bez tego monumentu, który zrósł się z łódzkim krajobrazem. Wszak jest to również doskonały punkt orientacyjny zarówno dla łodzian jak i turystów, a także idealny początek spaceru po Łodzi. Czy zmiana status quo placu jest potrzebna? Czy przesunięcie pomnika i zmiana wyglądu placu spowoduje utratę jego charakteru? Zapraszamy do dyskusji.

Autor: Szymon Drab

Bibliografia:

J.Podolska, Złota księga. Łódź, Galaktyka, Łódź 2010.

Udostępnij artykuł na Facebooku

Zdjęcie: www.panoramio.com

W dzisiejszym ABC Łodzi skupimy się na Pałacu Maurycego Poznańskiego. Zapewne nie wszyscy wiedzą, o jakiej budowli mowa, jednak po przytoczeniu kilku faktów, łatwo rozpoznać to jakże atrakcyjne architektonicznie dzieło.

U zbiegu ulic Więckowskiego i Gdańskiej przez Izraela Poznańskiego został wzniesiony pałac. Budowla ta powstała dla jednego z synów sławnego fabrykanta. Budowę tego neorenesansowego pałacu datuje się ok. rok 1896. Mówi się, że był on wzorowany na budynku Sansovina w Wenecji. Do dziś nie rozstrzygnięto, kto jest architektem budowli.

Niegdyś do pałacu prowadziło wejście główne i dwie bramy z rozległym, obecnie już nieistniejącym, ogrodem rozpościerającym się aż do ulicy Żeromskiego. W latach 1946-1948 budynek został adaptowany na cele muzealne. Aktualnie swoją siedzibę ma tu Muzeum Sztuki. Warta uwagi jest bogato zdobiona klatka schodowa ze ścianami wykładanymi marmurem oraz okna wypełnione kolorowymi witrażami. Głównym lokatorem pałacu był Maurycy Poznański i jego żona Sara z domu Silberstein, zaś wolne pomieszczenia wynajmowano bogatym lokatorom, m.in. wysokim urzędnikom państwowym i fabrycznym.

Spacerując lub jadąc tramwajem ulicą Gdańską trudno nie zwrócić na niego uwagi, gdyż po przeprowadzonym w 2010 roku gruntownym remoncie, pałac stanowi chlubę Łodzi. W budynku siedzibę ma jeden z oddziałów Muzeum Sztuki, będący platformą artystycznej innowacji i eksperymentu, a także poszukiwania nowych sposobów tworzenia wiedzy i dzielenia się nią. Warto dodać, iż przy ms1 działa kawiarnia MS cafe, księgarnia oraz biblioteka.

Autor: Paweł Strzałka

Bibliografia: Kędzierski Dariusz, Ulice Łodzi, Dom Wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2009

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Udostępnij artykuł na Facebooku

W dzisiejszym ABC będziemy kontynuować wycieczkę ulicą Piotrkowską. Ściślej ujmując, przedmiotem zainteresowania będzie pomnik – rozciągający się między Tuwima a Roosvelta. Za długi? Nie, oczywiście, że nie. Pomnik Łodzian Przełomu Tysiąleci, jest jednym z najoryginalniejszych i najdłuższych łódzkich pomników. Pomnik, który jest jednocześnie fragmentem powierzchni ulicy.

Źródło: wikipedia.org; autor: Polimerek

Pomnik składa się z… kostek brukowych. Każda z nich posiada żeliwną płytkę sygnowaną personaliami fundatora. W sumie, pomnik tworzy ogromną mozaikę o wymiarach 1,56m w szerokości oraz 340m długości.

Pomnik jest o tyle wyjątkowy, że swój wkład, a zarazem możliwość pojawienia się wśród żeliwnych tabliczek miał każdy – począwszy od mieszkanców łodzi, jak i mieszkających w innych rejonach Polski czy świata, a zakończywszy na przedsiębiorstwach. Jedynym warunkiem było zapłata odpowiedniej sumy: 60 zł (z jednym nazwiskiem), 70 zł (z dwoma) i 100 zł dla firm

Sama idea powstania takiego niezwykłego dzieła sztuki zrodziła się w Fundacji Ulicy Piotrkowskiej w 2000 r. Projekt pomnika przedstawił Zbigniew Bińczyk. Wted też, w nawierzchnię ulicy wmurowano tylko 40 próbnych tabliczek z nazwiskami prywatnych fundatorów – mieszkańcami Łodzi, bądź osób czujących się z miastem związanych. Pierwsze kostki wmurowane na wysokości kamienicy przy Piotrkowskiej 102 były bazaltowe. Jednak w lutym 2001 roku okazało się, iż próbne kostki są śliskie i mało odporne na ścieranie. Postanowiono więc zastąpić je kostkami betonowo-żeliwnymi.  Jak widać, pomysł spotkał się  z ciepłym przyjeciem łodzian, gdyż w okresie od 2002 do 2004 r. obok wstępnych 40-tu kostek pojawiło się… kilkanaście tysięcy więcej! Dziś jest ich blisko 14 000, a sam Pomnik wpisał się już na stałe w krajobraz ulicy Piotrkowskiej.

Autor: Szymon Drab

Źródło:

1. http://www.piotrkowska.pl

2. www.wikipedia.org

Piotrkowska fot. Paweł Strzałka

Przyglądając się bliżej naszemu miastu, opisując je, niejednokrotnie bez wahania możemy dodać przedrostek „naj”. Szczególnym miejscem jest na co dzień niedoceniana ulica Piotrkowska.

Słowa „niedoceniana” nie użyłem tutaj bez powodu. Niegdyś to tutaj skupiało się centrum łódzkiego życia społecznego i kulturalnego, jednak brak nakładów finansowych niezbędnych do renowacji kamienic i podwórek oraz otwarcie przyciągającej atrakcjami, sklepami i Rynkiem Manufaktury, spowodowały, że deptak odszedł na dalszy plan. Miejmy nadzieję, że obietnice dotyczące reanimacji życia na Piotrkowskiej nie były tylko pustymi słowami. Wszak, jest to wyjątkowe miejsce skupiającym znaczną część tych przedrostków „naj”. Dzisiaj, tematem ABC będzie mowa właśnie o nich.

• Ulica Piotrkowska mierząca ok. 4 km długości jest najdłuższym w Europie traktatem handlowym.
• Część ulicy Piotrkowskiej (od pl. Wolności do al. Mickiewicza) jest najdłuższym deptakiem (ponad 1,8 km) w Polsce. To właśnie w tej części co roku biegacze biorą udział w Biegu Ulicą Piotrkowską. Tegoroczna edycja jednak, jak wspominaliśmy na łamach Eldezet.pl, po raz pierwszy wyszła z ram deptaku, z racji wydłużenia dystansu biegu z 4 do 10 km.
• Znajduje się tutaj największe skupisko pubów i restauracji w obrębie jednej ulicy. Na ul. Piotrkowskiej lub w jej najbliższej okolicy usytuowanych jest ponad 100 pubów, klubów, restauracji i dyskotek. Sympatycy clubbingu mają więc w czym wybierać!
• Pozostając przy tematyce pubów – najbardziej awangardowym pubem w Polsce jest pub Łódź Kaliska, znajdująca się przy ul. Piotrkowskiej 102. Założony on został przez grupę artystyczną działającą pod taką samą nazwą.
• To tutaj znajduje się jedyna w Polsce kawiarnia połączona z butikiem. Kawiarnia Pret a cafe położona jest przy ul. Piotrkowskiej 67 i powstała w kwietniu 2003 roku.
• Z czym kojarzy się „Pietryna”? Gdyby zadać to pytanie łodzianom, z pewnością częstą odpowiedzią byłyby riksze. Riksze i kursujący trambus stanowią najbardziej oryginalny środek transportu w Polsce.
• Na ścianie budynku usytuowanego przy ul. Piotrkowskiej 152 znajduje się największe graffiti w Polsce. Bliżej na jego temat możecie przeczytać tutaj http://www.eldezet.pl/index.php/2010/10/2732/
• Przy ul. Piotrkowskiej 164 znajduje się jedyny w Polsce pomnik kamienicy.
• Jedyne w Polsce wielodziałowe Centralne Muzeum Włókiennictwa położone jest przy ul. Piotrkowskiej 282. Posiada ono największą kolekcję współczesnych tkanin artystycznych Europie. W 2004 roku liczyła blisko 1500 eksponatów. W tym samym miejscu organizowany jest również Międzynarodowe Triennale Tkaniny Artystycznej będące najstarszym konkursem tego typu na świecie.
• Najdłuższy i jedyny deptany pomnik w Europie. Pomnik Łodzian Przełomu Tysiąclecia, ciągnie się na 340 metrowym odcinku ul. Piotrkowskiej – miedzy ul. Nawrot i ul. Tuwima. Składa się on z blisko 14 000 betonowych kostek z żeliwnymi wkładami na których nadrukowane są personalia fundatorów kostek.

W kolejnych edycjach ABC bliżej przybliżymy Wam poszczególne miejsca.

Autor: Szymon Drab

Udostępnij artykuł na Facebooku

Uniwersytet Łódzki, a ściślej rzecz ujmując — Katedra Historii Sztuki oraz Instytut Teorii Literatury, Teatru i Sztuk Audiowizualnych UŁ z dumą mogą prezentować siedziby swoich katedr. W najbardziej reprezentacyjnej części budynku, o którym dzisiaj w ABC, mają miejsce tylko oficjalne uroczystości uniwersyteckie.

Źródło: www.wikipedia.pl; autor: Arewicz

W pierwszych słowach warto wspomnieć o atrakcyjnej lokalizacji Pałacu Biedermannów. Położony w centrum Łodzi, mieści się na rogu ul. Franciszkańskiej i Północnej, naprzeciw Parku Staromiejskiego, który oddziela go od Pałacu Rodziny Poznańskich i Manufaktury.

Pałac został wybudowany w 1912 roku i należał pierwotnie do Alfreda Biedermanna, syna Roberta Biedermanna. Obok pałacu mieściła się wozownia i zabudowania gospodarcze. Budynek stylem nawiązuje do XVII-to wiecznego pałacu francuskiego. Składa się z trzech kondygnacji. Fasadą zwrócony jest do ul. Franciszkańskiej, natomiast dwa tarasy prowadzą do ogrodu.  Cały plac jest ogrodzony i prowadzą do niego dwa wjazdy. Pierwszy — centralny, od strony zachodniej znajduje się przy ul. Franciszkańskiej. Drugi natomiast, od strony południowej, prowadzi wprost do budynku oficyny. Wnętrza pałacu zostały bogato wyposażone – cenne rzeźby, obrazy i dywany zdobią każde pomieszczenie. Jednak po wojnie wiele z nich zostało zniszczonych, dziś cieszymy się ich rekonstrukcjami.

W 1998 roku pałac wraz z ogrodem przejął Uniwersytet Łódzki, w zamian za kilka budynków, które wróciły do byłych właścicieli. W  2003 roku zakończono kompleksowe prace budowlano-rewaloryzacyjne i konserwatorskie. Początkowo budynek miał się stać nową siedzibą rektoratu, jednak okazało się, że jest za mały, by pomieścić administrację łódzkiej uczelni. Zdecydowano więc, by pałac oddać studentom kulturoznawstwa i historii sztuki. Ponadto, zaplanowano tam również muzeum uczelni i klub akademicki.

Na stronie Uniwersytetu Łódzkiego znajduje się również odnośnik do wirtualnej wycieczki po Pałacu Biedermanna (http://www.bir.uni.lodz.pl/palac/). Serdecznie zapraszamy do przejścia kilku wirtualnych kroków, przed obejrzeniem pałacu w rzeczywistości.

Autor: Szymon Drab

Korekta: M.K.

Źródło:
http://palac.uni.lodz.pl/
J.Podolska, Złota księga. Łódź, Galaktyka, Łódź 2010.

Udostępnij artykuł na Facebooku

W dzisiejszym ABC Łodzi postanowiliśmy opowiedzieć Wam o Rynku Cegielnianym Wielkomiejskim. Obecnie miejsce popularne wśród młodzieży, w szczególności wśród studentów ze względu na pobliską lokalizację wielu wydziałów Uniwersytetu Łódzkiego. Kto z Was domyśla się co to za miejsce? Czytaj dalej

W dzisiejszym ABC Łodzi prezentujemy: P jak Pałac Roberta Schweikerta, czyli budynek Instytutu Europejskiego…

Pałac Roberta Schweikerta, syna Fryderyka Wilhelma Schweikerta, łódzkiego fabrykanta uznawanego za jednego z założycieli przemysłowej Łodzi  zbudowany  został w 1910 roku i znajduje się przy ulicy Piotrkowskiej 262/264. Architektem budynku był Romuald Miller.

By wyjaśnić jak doszło do powstania tego okazałego pałacu, trzeba omówić krótko historię rodu  Schweikertów. Otóż, ojciec Fryderyka — Jan Jakub przybył z Wirtembergii w 1800 roku i osiadł w Starowej Górze pod Łodzią. Głównym powodem osiedlenia na ziemiach łódzkich była chęć wybudowania fabryki wyrobów bawełnianych, która powstała przy ulicy Piotrkowskiej 147. Dobrze prosperujący interes pozwolił na utworzenie kolejnych fabryk przy ulicy Wólczańskiej oraz Rokicińskiej. Urodzony w 1865 roku Robert Schweikert wraz ze swoim bratem Ludwikiem, założycielem zakładów chemicznych w Pabianicach, po śmierci ojca stał się właścicielem przedsiębiorstwa. Robert odziedziczył po ojcu smykałkę do interesów, jego kariera nabierała rozmachu i szybko stał się milionerem, co umożliwiło wybudowanie tak luksusowej rezydencji, o jakiej wówczas marzył niejeden z przedsiębiorców.

Pałac Roberta Schweikerta jest to wolnostojący, neobarokowy budynek o reprezentacyjnym charakterze. Ze względu na jego atrakcyjny wygląd cieszy się sporym zainteresowaniem osób jadących, czy też przechadzających się ulicą Piotrkowską. Pałac od strony Piotrkowskiej otoczony jest dziedzińcem z umieszczonymi po bokach budynkami gospodarczymi, w których pierwotnie znajdowały się: stajnia, wozownia oraz stróżówka z pomieszczeniami gospodarczymi. Na tyłach pałacu urządzony został natomiast ogród „włoski”. Zdobienie nadaje budynkowi charakter modernistyczny, ponieważ nawiązuje do uproszczonych form klasycystycznych.

Podczas wojny pałac przeszedł w ręce Niemców i stał się siedzibą ich banku ,a następnie siedzibą: PPR, ZHP i ZSMP.

Pałac poddany został renowacji i od 1993 roku jest siedzibą Instytutu Europejskiego, który prowadzi działalność szkoleniową, edukacyjną, badawczą oraz wydawniczą.

Autor: Paweł Strzałka

Korekta: M.K.

Fot. Paweł Strzałka

Źródło: Wikipedia

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Udostępnij artykuł na Facebooku